Vavien, yönetmenliğini Yağmur Taylan ve Durul Taylan’ın yaptığı 2009 yapımı bir kara komedidir. Karısı ve oğluyla sıradan bir hayat yaşayan Celal, abisi Cemal ile birlikte bir elektrik dükkanı işletmektedir. Cemal ve Celal’in tek eğlencesi Samsun’daki pavyona gitmektir. Celal, burada tanıştığı bir kadına âşık olur ve karısı Sevilay’ın Almanya’daki babasından sakladığı paraları aşkını elde etmek için kullanır. Ergenlik dönemindeki oğlu Mesut ise başarısız bir öğrencidir. Celal, eşi Sevilay’ı öldürme girişiminde bulunarak paraları ele geçirmeye çalışır. Ancak olaylar planladığı gibi gitmez ve film sonunda mutlu bir aile yaşantısı ile son bulur. Bu yazıda Vavien filmi, özellikle paralel kurgu içinde gelişen sahneler ve yer-zaman kavramlarının anlam yaratmadaki rolü üzerinden ele alınacaktır.
Toplum içindeki herhangi bir ailenin hikâyesi olabilecek Vavien, Tokat’ın Erbaa ilçesinde çekilmiştir. Ancak filmde ilçenin adı hiç kullanılmaz. Engin Günaydın’ın da belirttiği gibi, aslında kasabanın neresi olduğunun bir önemi yoktur; herhangi bir kasabada geçen herhangi bir ailenin hikâyesidir bu. Erbaa’nın tercih edilme sebebi, sakin yapısı ve çekim kolaylığıdır. Filmde sunulan aile ve yaşantıları, kasabada çekilmiş olması izleyicide başlangıçta geleneksel bir yapı içinde ilerleyecekmiş hissi uyandırır. Klasik aile rolleri de bu algıyı destekler. Fakat dikkatli bir izleyici, filmin içinde postmodern bir çığlık duyar.
Celal karakteri, yeni bir hayat kurma kaygısı içindedir ve bu uğurda her şeyi yapabilecek bir yapıdadır. Yeni bir başlangıç isteği, postmodern bireyin en temel kaygılarından biridir. Dönüşen toplum yapısı ve beraberinde gelen tüketim kültürü, yalnızca merkezde değil, taşrada da izlerini göstermektedir. Geleneksel yapıyla bağlarını koparamamış ama postmodern sancılar yaşayan bireylerin hikâyesi böylece ortaya çıkar. Mekân seçimi bu açıdan önemlidir. Merkezde anlatılabilecek bu kaygılar, taşrada süsten uzak ve tüm çıplaklığıyla gözler önüne serilir. Ayrıca, geleneksel toplumda güvenli bir alan olarak sunulan ev, bu filmde en az dış dünya kadar tehlikeli ve gizemlidir. Evdeki her bireyin bir sırrı vardır ve aralarındaki güven oldukça zayıftır. Böylece ev, sıcak bir yuva olmaktan çıkar. Mekânların klasik anlamları yıkılır. Zaman kullanımında ise çoğu olayın akşam saatlerinde gerçekleşmesi dikkat çeker. Havanın kararmasıyla gerilim artar, karanlık ise suçu örtmenin bir aracı haline gelir.
Filmlerde anlam yaratmada ve atmosfer kurmada en büyük etkenlerden biri de kurgudur. Vavien’de girişten itibaren yavaş bir kurgu tercih edilmiştir; hızlı, ani geçişler yoktur. Yakın planlar ve detay çekimler izleyicinin dikkatini belli noktalarda toplarken karakterlerin duygusal geçişlerini de görünür kılar. Filmin kurgusunda en dikkat çekici unsur ise Mesut ve Celal arasında kurulan paralel kurgudur. Celal her olaya karıştığında, oğlu Mesut’un da eşzamanlı olarak başına bir şey gelir. Örneğin Celal, pavyon sanatçısı Sibel’in evinde dayak yerken, Mesut da komşusunun kızıyla yaşadığı yakınlaşmada annesine yakalanır ve motoruna atlayıp kaçarken kaza yapar. Bu kaza izleyicide şüphe uyandırır; bilinçli bir kurgusal paralellik hissi yaratır. Ertesi gün aynı masada kahvaltı eden baba ve oğlun yüzlerinde morlukların bulunması, aralarındaki sorunlu ilişkiye güçlü bir görsellik katar.
Mesut ergenlik döneminde baskılanmış bir toplumda cinsel deneyimlerini gizli yaşarken, Celal evliliğindeki sorunlar nedeniyle cinselliğini ev dışına taşır. Böylece baba-oğul arasındaki sorunlu ilişki, paralel kurgu üzerinden görünür kılınır. İkisi de başarısızdır: Celal işinde iyi değildir, Mesut ise başarısız bir öğrencidir. Bu benzerlik, film boyunca vurgulanır. Filmin sonunda ilişkilerinin düzelmesi ise Celal’in kendi içindeki “vavien”e de bir çözüm getirdiğini gösterir. Başlangıçta yalnızca “kesip birleştirmekten ibaret” gibi görünen kurgu, aslında filmin anlam dünyasını kurmada önemli bir role sahiptir.
Sonuç olarak, filmlerde teknik yapı bazen önemsizmiş gibi görünse de aslında anlam dünyasının en güçlü taşıyıcılarındandır. Zaman ve mekân tercihi filmin atmosferini belirlerken, karakterler hakkında da ipuçları sunar. Kurgu ise anlam üretmede temel bir öğedir. Art arda verilen görüntüler, izleyicide belirli bir anlam dizgesi oluşturur. Vavien, Türkçe karşılığıyla “gittigeldi”, karakterlerin ve ailenin yaşadığı gelgitleri anlatırken postmodern bir sorunu da görünür kılar. Paralel kurgu ise bu anlatının merkezinde yer alır. Vavien iyi ya da kötü çalışabilir; ama önemli olan onu tamir edip yola devam etmektir. Filmin mutlu bir sonla bitmesi de bu tamir sürecinin tamamlanmasıyla ilgilidir. Vavien, bütün kapılar kapandığında bile çalışmaya devam edecektir.